Anayasa H.

Yürütme organının yapısı ve işlevleri

-> 17. Yüzyıl öncesinde mutlak monarşi gereği egemenlik yetkisi tek başına hükümdara aitti. Meclisler yalnızca danışma meclisi işlevinde, yargı tarafsız ve bağımsız değildi.

-> 17. Yüzyıldan itibaren burjuvazi güçlenmiş ve güçlü parlamentoları ile egemenlik yetkisini hükümdar ile paylaşmaya başlamıştır.

-> 19. Yüzyıldan itibaren ise siyasi partilerin kurulmasıyla hükümdarların yanına başbakanlar gelmiştir.

 

Yürütme Organının Yapısı

-Yürütme yetkisinin kullanıldığı makam sayısına göre ayırım yapılır.

a.Tek organ tarafındansa: Tek Yapılı Yürütme

b. İki organ arasında paylaştırılıyorsa: İki Yapılı Yürütme

  1. Tek Yapılı Yürütme

-Başkanlık ve meclis hükümeti sistemleri tek yapılı yürütme sistemleridir.

->Başkanlık Sistemi: Yürütme yetkisi tek başına halkın seçtiği devlet başkanına aittir.

*İlk örnek; Amerika Birleşik Devletleri

*Amerikan başkanlık sistemi-> ‘Sert Kuvvetler Ayrılığı’

*Devlet başkanı halka karşı sorumludur.

->Meclis Hükümeti Sistemi: Yürütme yetkisi meclisin belirlediği bir kurul tarafından kullanılır.

b. İki Yapılı Yürütme

-Yürütme yetkisinin devlet başkanı ve hükümet arasında paylaştırıldığı sistemlerdir.

-İki yapılı yürütmeler devlet başkanının ya da başbakanın baskın olduğu modeller olarak ikiye ayrılabilir.

->Parlamenter Sistem:

*Devlet başkanı veraset yoluyla veya parlamento tarafından belirleniyorsa ve başkan tarafsız ve yetkisizse bu parlamenter sistemdir.

-Parlamenter sistem de kendi içinde ‘parlamenter monarşi’ ve ‘parlamenter cumhuriyet’ şeklinde ayrılır.

*Parlamenter monarşi ilk örnek: İngiltere    

*Yumuşak kuvvetler ayrılığı

*Kuvvetlerin İşbirliği

*Parlamenter cumhuriyet: Cumhurbaşkanı devlet politikaları, başbakan hükümet politikalarını temsil eder. -> Fren-denge

-Bakanlar Kurulu yasama organına karşı sorumludur.

->Yarı Başkanlık Sistemi:

*Bu sistemde devlet başkanını halk seçer ve devlet başkanı güçlü yetkilere sahiptir.

*Fransa

-Bakanlar Kurulu yasama organına karşı sorumludur.

    Yürütme Organının İşlevleri

*Devleti Temsil

*Politika Belirleme

*Kamu Görevlilerini Seçme ve Atama

*Düzenleme Yetkisi

1.Devleti Temsil

-Bütün sistemlerde devlet tüzel kişisini devlet başkanı temsil eder.

-Anayasa madde 104: Cumhurbaşkanı devletin başıdır. Bu sıfatla Türkiye Cumhuriyetini ve Türk milletinin birliğini temsil eder.

2. Politika Belirleme

-‘Genel siyaseti belirleme’

-2017 Anayasa değişikliği ile cumhurbaşkanının tarafsızlığı ortadan kalkmıştır.

3. Kamu Görevlilerini Seçme ve Atama

-Parlamenter sistemlerde bu yetki devlet başkanı ve hükümet arasında paylaştırılır.

-Başkanlık sisteminde üst düzey kamu görevlileri için başkan yetkilidir. Ancak bu yetkinin kullanımında fren-denge unsuru olarak senatoların onayı aranır.

-‘Üçlü Kararname’:1982 Anayasasının ilk halinde üst düzey kamu görevlileri, ilgili bakanın ve başbakanın teklifi, cumhurbaşkanının onayı ile seçilir ve atanırdı.

2017 değişikliği ile cumhurbaşkanı tek yetkili haline gelmiştir.

4. Düzenleme

-Kural olarak kanundan kaynaklanır. (İkincildir.)

-Yürütme organının düzenlemeleri kararname ve idari düzenleyici işlemler olarak ikiye ayrılır.

İdari Düzenleyici İşlemler

-Bir üst kurala dayalı olmak zorundadırlar.

-Üst kurala aykırı olmamalılar.

*Osmanlı-Türk Anayasalarında düzenleyici işlemler:

1876- Kanunu Muvakkatlar, Nizamnameler

1924-Tüzükler

1961-Tüzükler, Yönetmelikler 1982-Kanun Hükmünde Kararnameler, OHAL KHK, Tüzük, Yönetmelik

2017-Cumhurbaşkanı Kararnameleri, OHAL CBK, Yönetmelikler

Kararnameler

-İki tür kararname vardır: yetki kanununa dayalı kararname-doğrudan anayasa kaynaklı kararname.

-Organik bakımdan yürütme, fonksiyonel bakımdan yasama işlemidirler.

-1971’den 2017’ye kadar Türkiye’de kararnameler yetki kanununa dayalı kararnameler şeklindeydi. 2017 değişikliğe ile doğrudan anayasa kaynaklı kararname modeline geçilmiştir.

(Kanuna dayanmak zorunda değiller.)

-Olağan kararnameler: 1971

-Olağanüstü kararnameler: 1982’de Anayasamıza girmiştir.

Ders notu için tıklayınız.(pdf)

Anayasa Hukuku Notları -25

error: Notlarımızı kopyalayamazsınız :)
%d blogcu bunu beğendi: