Anayasa H.

Temel hak ve hürriyetler (tamamı)

1982 ANAYASASI’NDA YER ALAN TEMEL HAKLAR VE ÖDEVLER

Kişinin Hakları ve Ödevleri   Negatif Statü Hakları   ●Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı ●Zorla çalıştırma yasağı ●Kişi hürriyeti ve güvenliği ●Özel hayatın gizliliği   ●KONUT DOKUNULMAZLIĞI ●Haberleşme hürriyeti ●Yerleşme ve seyahat hürriyeti ●Din ve vicdan hürriyeti ●Düşünce ve kanaat hürriyeti ●Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti ●Bilim ve sanat hürriyeti ●Basın hürriyeti ●Süreli ve süresiz yayın hakkı ●Basın araçlarının korunması ●Düzeltme ve cevap hakkı ●Kamu tüzel kişilerinin elindeki kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkı ●Dernek kurma hürriyeti ●Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı ●Mülkiyet hakkı ●Miras hakkı ●Hak arama hürriyetiSosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler   Pozitif Statü Hakları   ●Ailenin korunması ve çocuk hakları ●Dinlenme hakkı ●Sosyal güvenlik hakkı ●Çalışma ve sözleşme hürriyeti ●Çalışma hakkı ve ödevi ●Sendika kurma hakkı ●Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı ●Grev hakkı ve lokavt   ●KONUT HAKKI ●Sağlık hakkı ●Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi ●Çevre hakkı ●Kıyılardan yararlanma ●Toprak mülkiyeti ●Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması ●Kamulaştırma ●Devletleştirme ve özelleştirme ●Sporun korunması ●Gençliğin korunması ●Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler    Siyasi Haklar ve Ödevler   Aktif Statü Hakları   ●Türk vatandaşlığı ●Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ●Kamu hizmetlerine girme hakkı ●Mal bildirimi ●Vatan hizmeti      ●Vergi ödevi ●Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçine başvurma hakkı  
1)Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve manevî varlığı Herkes, yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Tıbbî zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbî deneylere tâbi tutulamaz. Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tâbi tutulamaz.Meşrûmüdafaa hali, yakalama ve tutuklama kararlarının yerine getirilmesi, bir tutuklu veya hükümlünün kaçmasının önlenmesi, bir ayaklanma veya isyanın bastırılması veya olağanüstü hallerde yetkili merciin verdiği emirlerin uygulanması sırasında silah kullanılmasına kanunun izin  verdiği zorunlu durumlarda meydana gelen öldürme fiilleri, birinci fıkra hükmü dışındadır.  2) Zorla çalıştırma yasağı Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır. Zorla çalıştırma sayılmayacak haller:Şekil ve şartları kanunla düzenlenmek üzere hükümlülük veya tutukluluk süreleri içindeki çalıştırmalar; Olağanüstü hallerde vatandaşlardan istenecek hizmetler;     ———————————————————– 3) Kişi hürriyeti ve güvenliği Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir. Şekil ve şartları kanunda gösterilmesi şartıyla kişiyi Hürriyetinden yoksun bırakılabilecek durumlar Açıkça düzenlenmiştir: Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesiBir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanmasıBir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesiToplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin yerine getirilmesi Usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması;     Halleri dışında kimse hürriyetinden       yoksun bırakılamaz.
Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlanması: 
  1. Doğal sınırlar: birinin özgürlük sınırı başkasının özgürlük sınırıdır
  2. Anayasal sınır: siyasi partilerinticaret yasağı vb
  3. Kanunı sınırlar: anayasını sözüne ve Ruhuna uygun
  4. Demokratik toplum düzeninin
  5. Laik Cumhuriyet gereklerine
  6. Ölçülülük ilkesine aykı olmayarak
  7. Özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen Özel sebeplere bağlı olarak
  8. Ancak Kanunla Sınırlandırılabılır
Yerleşme hürriyeti: Kişinin istediği yerleşim yerine yerleşebilme, istediği yerleri gezebilme,dolaşma özgürlüğü   DİKKAT: Suç işlenmesini önlemek Sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak Toplumun ortak mallarını korumak gibi sebeplerden dolayı sınırlandırabilir.   Seyahat hürriyeti: Suç unsuru oluşabilecek durumlardaSuç işlemesini önlemek Salgın hastalıkların yayılmasını engellemek amacı da bu özgürlüğün ksıtlanması Örn: COVID-19 salgınında uygulanan kısıtlamalar.    Zorla çalıştırma ve angarya yasağı: tutukluluk veya hükümlülük süreleri içindeki çalıştırmalar; olağanüstü hallerde vatandaşlardan istenecek hizmetler; ülke ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı alanlarda öngörülen vatandaşlık ödevi niteliğindeki beden ve fikir çalışmaları, zorla çalıştırma sayılmaz. Yabancıların haklarını sınırlarken Anayasa mad. 16 da  dikkate alarak kanunla sınırlandırabiliriz.
   

Temel Hak ve Hürriyetlerinin Kötüye Kullanılamaması

Anayasa mad. 14 — Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri;

•Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı

•İnsan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamaz.

Anayasa hükümlerinden hiçbiri

•Devlete veya kişilere, Anayasayla tanınan temel hak ve hürriyetlerin

yok edilmesini  

•Anayasada belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırılmasını

•Amaçlayan bir faaliyette bulunmayı mümkün kılacak şekilde yorumlanamaz.

Temel Hak ve Hürriyetlerin Kullanılmasının Durdurulması

savaş seferberlik olağaüstü ahllerde milletarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması  KISMEN VEYA TAMAMEN DURDURULABILIR   DİKKAT: Yükarıda sayılan sebepler ile Temel hak ve Özgürlüklerin durdurulmasında öyle haklar vardır kı Asla Dokunulamaz. Bunlarda Çekirdek Haklar denir.   Çekirdek alana dokunma yasaği: Anayasa mad. 15/2 da—çok önemli Hak ve İlkelerde oluşan bir çekirdek alan öngörülmüştür.Anayasa göre bu çekirdek alana olağanüstü hallerde hatta savaş halinde bile dokunulamaz.Mutlak olarak korunması gereken haklarÇekirdek Haklar; savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler dışında— Kişinin Yaşama hakkına dokunulamazMaddi ve Manevi Varlığının bütünlüğüne dokunulamazKimse Din, Vicdan, Düşünce ve Kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz.Suç ve cezalar Geçmişe YürütülemezMasumiyet Karinesi— suçlluğu mahkeme kararıyla saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılmaz

Temel Hak ve Hürriyetlerin Kullanılmasında sistemler:

3 tane usul vardır

İzin Usulü:Önleyici sistemde denir Bu usulde temel hak ve hurriyetlerin kullanılması için idari makamlardan önceden izin almak gerekir Örn: bina yapmak için ‘’İnşaat ruhsatı’’, otomobil kullanmak için—sürücü belgesi vb Bu örneklerde mülkiyet hakkı ve seyahat hürriyetinin kullanılması izne bağlıdırBildirim usulü:Bu usulde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması için izin alınmaya gerek yokSadece o temel hak ve hürriyetin kullanılacağı ideri makamlara bildirilirAmaç — kamu düzeni bakımından tehlikeli olabilecek bir temel hak ve hürriyetin kullanılacağı konusunda idarenin önceden haberdar olması Gerekli tedbirler alınması Örn: türkiye’de yürüyüş yapmak isteyen kişiler 48 saat önceden bulundukları yerin en büyük mülki amirine bildirimleri gerekmektedirSerbestlik usulü:Düzeltici sistemdirTemel hak ve hürriyetlerin kullanılması için izin almaya gerek yokturÖnceden bir izin almaya veya bildirimde bulunmaya gerek yokturİlgili kişi temel hak ve hürriyetin bütün sorumluluğu kendisine ait olmaz üzere Serbestçe kullanır Bu hürriyetin kullanılmasında ortaya zararlı bir sonuç çıkmışsa, ilgili kişiye Düzeltilir Kişi zararı tazmın eder veya cezalandırılır Örn: kıtap yayınlamak için izin almaya yada bildirmeye gerek yok. Ancak yayınlanan kıtapta başkasına hakaret edilmiş ise veya suç işlenmış ise bunun hesabını daha sonra yazar ve yayıncı verir.

                 Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması

    İç Koruma –İç Hukuk    Dış Koruma—Uluslarası Hukuk Yolları
Yasama organına karşı Anayasa yargısıYürütme organına karşı Teşriiİdari Yargısal başvuru  Özel kişilere karşıYargısal başvuruBirleşmiş Milletler ÇerçevesindeAvrupa Konseyi Çerçevesinde (AİHM) Devlet başvurusuBireysel başvuru

Yasama organına karşı:

Anayasal Koruma—Temel hak ve hürriyetleri yasama organına karşı korumanın en bilinen yolu—yazılı ve katıbir anaysada saymaktadır .Temel hak ve hürriyetler anayasının koruma altına girmiştir. Artık yasama organı temel hak ve hürriyetlere dokunması yasaklanmıştır. Ancak ülkede Anayasa organın olması şart. Anayasa Yargısı yoksa Yasama organı anaysada sayılan ve normalde dokunamiceği temel hak ve özgürlüklere müdahale edebilir. Temel hak ve hürriyetlere müdahale edilen kanunlar Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilir

Yürütme Organına Karşı:

İdari Yargı yoluyla koruma— yürütme organı temel hak ve hürriyetlerini koruna bilmesi için düzenleyici ve bireysel işlemlerine karşı yargı yolunun açık olması gerekir. İdarenin işlem ve eyleriyle ihlal eden kişiler bu işlemin iptal edilmesi,eylemin durdurulması ve uğranılan zarraın gideirlmesi için mahkemelere başvurabilmelidir

Özel Kişilere Karşi Koruma:

Adli Yargı Yoluyla koruma:Özel kişilerde diğer özel kişilerin temel hak ve hürriyetlerini ihlal edebilirler. Bir kişinin Temel hak ve hürriyetlerine hukuka aykırı şekilde yapılan bir müdahale medeni hukuk bakımından Haksız Fiil ve ceza hukuku bakımından yerine göre Suç oluşturur. İhlal eden kişi o kişiye karşı tazmınat davası veya ceza davası açabılır. İhlal eden kişi özel yada kamu kişisi olmasının bir önemi yoktur. Kişinin dokunulmazlığı ilkesini kişiye işkence ederek özel yada memur, polis yada kamu görevlisi ihlal edemez. Her konumda da adlı yoldan korunur.

Uluslarası Koruma:

Temel hak ve hürriyetler 2.ci dünya savaşindan sonra Uluslarası alanda da korunmaya başlanmıştır. Bu alanda organlar çeşitlidir.  Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komisyonu ve İnsan Hakları Komitesi, İrk Ayrımcılığı Önlenmesi Komitesi, İşkencenin Önlenmesi Komitesi gibi komiteler ve bunların arasında en önemlisi Avrupa İnsan Hakları Mahkemesidir.

Ders notu için tıklayınız.(pdf)

Anayasa Hukuku Genel Özet -1

error: Notlarımızı kopyalayamazsınız :)
%d blogcu bunu beğendi: