İÜHF 1. Sınıf, Roma Hukuku

Cumhuriyet Devri Roma Hukuku

Cumhuriyet Devri

Krallıktan cumhuriyete geçiş nedenleri

     + krallık döneminin sonlarına doğru çıkan particius ve pleb çatışması

     + pleb sınıfının greve başlaması ve ayrılarak kendi devletlerini kurmak istemeleri bunun da particius sınıfının çıkarlarına ters düşmesi

     + yeni ve eski rex arasında çıkan siyasi kavga

Tüm bu karışıklıkların tek adam rejimi yüzünden kaynaklandığı düşünüldü ve daha demokratik olan cumhuriyet devrine geçilmesi uygun görüldü.

Krallıktan cumhuriyete geçiş aşaması

  Krallık devrindeki senatus kargaşaların tek adam mutlakiyeti yüzünden olduğunu düşünüp Roma’daki önemli işleri alanlara bölmeye karar verdi.

  1-) Güvenlik (consul ).   2-) Hukuk (proetor)   3-) Nüfus ve vatandaşlık ( censor).  4-) Çarşı- Pazar ( aedilis curulis)  5-) Hazine ( quaestor)

Artık bu alanların hepsine bir kişi değil ayrı ayrı hepsine ikişer kişi bakıyordu ve bu şahıslara magistra denilirdi.

Magistra

 + 1 yıllığına görev yaparlar sonra da senatus’a katılırlar.

+ magistralar iş için para almazlar gönül işi olarak değerlendirilir. ( işin içine hukuksuz bahşişler girmiştir.)

+  magistralar görev boyunca yargılanmazlar ama görev bitince yaptıklarının hesabını vermekle yükümlüdürler.

+ magistralar birbiriyle eşittir bundan dolayı birbirlerini veto edebilirler. ( bu işlerin karmaşıklaşmasına neden oldu)

Consul

İç ve dış güvenliklerden sorumludur. Orduyu komuta etmek gibi askeri işlerle uğraşan consul halk meclisini senatusu toplantıya çağırmak ve o toplantıya başkanlık etmek gibi görevleri vardır.

Praetor

Hukuki uyuşmazlıkları çözüme kavuşturmak, yargılamak gibi görevleri olan praetor kanun koyucu değildir sadece var olanı yürürlüğe sokar. Orduyla birlikte Roma’dan uzakta kalan consulun işlerini azaltırlar.

Censor

Nüfus sayımı yaparlar. Particius ve pleb ailelerini sayarlar.

Nüfus sayımı yaparken dört bölümlük kağıdın  birinci bölümüne aile reisinin ismi soyismi, ikinci bölümüne aile reisinin alt ve üst soyu,  üçüncü bölüme mal varlıkları, zirai aletleri, hayvan sayısı, serveti, toprakları, köleleri dördüncü bölüme ise  aile reisinin şerefsiz olup olmadığı yazılır.

Şerefsizlik : şahıs roma halkının veyahut bir bireyin güvenini kötüye kullanmak suçundan bir ceza almışsa şahıs şerefsiz olarak nitelendirilir.

 Şerefsiz olarak nitelendirilen şahısa şerefsizlik yaptırımı ( infamis yaptırım) uygulanır.

Şerefsizlik yaptırımı almış kişi kamu hizmetlerinden yasaklanır mesela magistra seçiminde aday olamaz, seçim yapamaz ve davalarda  tanıklık edemez.

Quaestor

Mali işlerle uğraşır, devlet hazinesini iade eder. Vergi ve para cezalarını kontrol eder.

Consullere yardımcı olurlar.

Cezai yetkileri vardır.

Aedilis Curulis

Çarşı pazarda hukuki düzenin sağlanmasıyla uğraşır.

 Malın kırık dökük ,eksik , eski olmasının yani ayıp mal olup olmamasının denetimini yapar.

 Ayıp mal tespitinde alıcıya iki seçenek sunulur . Birincisi aldığı şeyi iade etme hakkı ikincisi de malın kusurlu olduğu oranda daha ucuza  alma hakkı

İmperium (emretme) yetkileri yoktur.

Halk Meclisleri

 Roma halkı (populus romanus )

Halk meclislerine eli silah tutan her erkek dahildir. İlk zamanlar sadece particiuslar dahilken sonradan plebler de katılmıştır.

  Halk meclisinin cumhuriyet döneminde 3 önemli fonksiyonu vardır

  1. Kanun koyma yetkisi

Kanunlar ait olduğu konuya mensup magristalar tarafından hazırlanır. Yazılan kanunlar halk meclisine sunulur oylanıp yürürlüğe girip girmeyeceği belli olur

Halk meclisi kanun koyucudur, kanun yazmazlar.

      Kanun 4 unsurdan oluşur

1kanunun adı     

2konunun içeriği

3kanunun metni

4 yaptırım bölümü

Bu dört unsur her konuda olmak zorunda değildir.bu dört unsuru içeren kanuna lex perfecta yani tam kanun denilir. Eğer kanunda yaptırım bölümü yoksa yaptırım yetkisi yargıca verilir bu tür kanunlara lex ayam minus perfecta yani eksik kanun denir.

 Kanun bireyle ilgisiyle lex data kanun devletin siyasi teşkilatıyla ilgiliyse lex rogata denir.

  • Kanun onaylama yetkisi

Vasiyetname, evlatlık işlemlerinde  yetki kullanılır

Kanunlar nasıl kabul ediliyor?

 Magristalar kendi konularıyla ilgili kanunlar yazar kanunlar forum meydanı denilen sütunlara çakılmak suretiyle halka sunulur. Magistralar yüksek bir yere çıkarak kanunun ne işe yarayacağını anlatıp halktan gelen soruları cevaplar iki gün geçtikten sonra toplanılıp oylama yapılır. İlk başta açık oylama yapılırken sorun yaşandığı için kapalı oy sistemine geçilmiştir.

  • Halka Başvuru ( provocatio ad populum)

Ölüme mahkumiyetlerde ve ağır para cezalarında sanık birlere daha halk meclisinde yargılanmayı talep edersek zaman yargılanma bir kez daha gerçekleştirilir. Bu durumda cezayı veren magistra konuyu savcı olarak ele alırken cezanın uygulayıp uygulanmayacağına karar veren Meclis yargıç gibi hareket eder.

Senatus

300 kişiden oluşur. Cumhuriyet devrinin aristokratik unsurunu oluşturur. Üyelerin çoğunluğu görevi tamamlanmış magistralardır.

 Senatusun hukuk alanında bir yetkisi olmamasıyla beraber   devrin sonlarına doğru halk meclisinin kanun koyma yetkisini , halk meclisinin hızlı toplanmaması  acil anlarda senatusun bu yetkiyi eline alması gerektiğini savunarak  almak istemişlerdir.

 Senatus her yıl değişen magristalara göre daha istikrarlı bir kurum olmakla birlikte devlette bulunması gereken devamlılık unsurunu yerine getiriyordu.

İÜHF ROMA HUKUKU

Bir Cevap Yazın

error: Notlarımızı kopyalayamazsınız :)
%d blogcu bunu beğendi: